• Wyślij znajomemu
    zamknij [x]

    Wiadomość została wysłana.

     
    • *
    • *
    •  
    • Pola oznaczone * są wymagane.
  • Wersja do druku
  • -AA+A

„Galicyjski rynek” w sanockim skansenie

13:12, 18.08.2011
„Galicyjski rynek” w sanockim skansenie Już za niespełna miesiąc w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku oficjalnie zostanie otwarty „Galicyjski Rynek” – replika typowego dla małych miasteczek południowej Polski rynku przełomu wieków XIX i XX. To jedno z największych przedsięwzięć Parku Etnogra-ficznego promujący drobnomieszczańską tradycję. Powinien wyjść naprzeciw coraz to więk-szym oczekiwaniom turystów.

Już za niespełna miesiąc w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku oficjalnie zostanie otwarty „Galicyjski Rynek” – replika typowego dla małych miasteczek południowej Polski rynku przełomu wieków XIX i XX. To jedno z największych przedsięwzięć Parku Etnogra-ficznego promujący drobnomieszczańską tradycję. Powinien wyjść naprzeciw coraz to więk-szym oczekiwaniom turystów.

„Galicyjski rynek” to największy projekt Parku Etnograficznego w Sanoku (fot. Park Etnograficzny)
„Galicyjski rynek” to największy projekt Parku Etnograficznego w Sanoku (fot. Park Etnograficzny)

Podziel się:   Więcej
Zdecydowanie największym – zarówno przestrzennie jak i tematycznie – zamierzeniem mery-torycznym i inwestycyjnym Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku jest budowa sektora małomiasteczkowego, którego lokalizację w zachodniej części Parku Etnograficznego plano-wano właściwie już momencie jego tworzenia. W latach następnych pomysł ten był wielo-krotnie dyskutowany w kręgu pracowników merytorycznych Muzeum, powstały nawet jego wstępne założenia. W roku 1986 opracowano szczegółową koncepcję zagospodarowania sek-tora (jej autorem był dr Henryk Olszański, konsultantem całego zamierzenia zaś, prof. dr hab. Jerzy Czajkowski), a do jego realizacji przystąpiono dopiero z samym końcem 2009 roku.

Małe miasta były typowymi założeniami urbanistycznymi na terenie Polski południowo-wschodniej, bardzo często o charakterze wielonarodowościowym. Zdaniem znawców tematu, w tym etnografów, historyków architektury i służb konserwatorskich, sanocki zamysł odtwo-rzenia galicyjskiego rynku uznano za bezprecedensowe rozwiązanie w zakresie ochrony i upowszechniania dziedzictwa kulturowego w skali ogólnopolskiej. Projekt pn. „Galicyjski rynek – budowa sektora miejskiego w Parku Etnograficznym w Sanoku” przewidywał rekon-strukcję centrum małego galicyjskiego miasta, z pokazaniem wszystkich jego funkcji – spo-łecznych, gospodarczych i kulturowych. Wokół czworokątnego placu (rynku) wzniesiono 26 drewnianych budynków, których rozmieszczenie i zróżnicowanie funkcjonalne stanowi typo-wy układ galicyjskiego miasteczka. W układzie tym powstały repliki konkretnych budowli z różnych miejscowości o charakterze mieszkalnym, mieszkalno-produkcyjnym, mieszkalno-handlowym i mieszkalno-usługowym. Muzeum dysponowało inwentaryzacjami wszystkich obiektów, a także bogatym zasobem archiwaliów fotograficznych i opisowych, niezwykle pomocnych przy rekonstrukcji tychże. Są to budynki parterowe, zrębowe (rzadziej przysłu-powe), wykonane z drewna jodłowego, posadowione na kamiennych podmurówkach, z da-chami pokrywanymi gontem.

Budowa miasteczka w Parku Etnograficznym w Sanoku nie jest odtworzeniem jednostkowe-go, wybranego miasta ani też przypadkowym zestawem zachowanych domów, ale swoistą syntezą miasteczek występujących w południowo-wschodniej Polsce, czyli na terenie objętym działalnością Muzeum. I tak, znalazły się tu repliki domów z Dębowca, Jaślisk, Sanoka, Ja-ćmierza, Niebylca, Jedlicza, Birczy, Rybotycz, Sokołowa, Brzozowa i sąsiadującej z nim Sta-rej Wsi oraz oryginalne obiekty z Ustrzyk Dolnych (dom żydowski) i Golcowej (remiza). Cała nawierzchnia placu rynkowego wraz z przyległymi uliczkami wyłożona została brukiem kamiennym („kocimi łbami”) – w tym przypadku rzecznymi otoczakami pochodzącymi z Sanu – co nadaje jej niepowtarzalny i w zasadzie nigdzie już nie zachowany klimat (rynek oświetlają nocą latarnie gazowe). W obrębie galicyjskiego rynku planuje się pokazać najbar-dziej typowe i najistotniejsze przejawy życia społecznego i gospodarczego tych najmniej-szych organizmów miejskich w okresie od lat 80. XIX w. do II wojny światowej. W mia-steczku tym przewidziano takie obiekty jak: karczma z kręgielnią, poczta, urząd gminy, remi-za, apteka, domy żydowskie, sklep, trafika, warsztat ślusarsko-kowalski oraz zakłady: stolar-ski, fryzjerski, krawiecki, szewski, zegarmistrzowski i fotograficzny. Znajdą tu także swoje miejsce nie tylko lekarz, nauczyciel, piekarz czy woźnica, ale również i zwykli rolnicy.
Wszystkie obiekty są odpowiednio do swojej funkcji wyposażane w stosowne meble, sprzęty i urządzenia dające zwiedzającym pełny obraz życia, pracy i wypoczynku mieszkańców gali-cyjskiego miasteczka – Polaków, Żydów i Ukraińców (Muzeum gromadziło w tym celu eks-ponaty od kilkudziesięciu lat). Część obiektów będzie normalnie funkcjonować (np. sklep, karczma z kręgielnią, warsztaty produkcyjne) i stanie się ostoją ginących zawodów. Zwiedza-jący poznają na miejscu technologię produkcji i będą mieli możliwość nabycia na miejscu powstających tu wyrobów. W bezpośrednim sąsiedztwie rynku, w strefie wejściowej do Parku Etnograficznego, powstały trzy budynki z przeznaczeniem na centrum informacyjno-konferencyjne, recepcyjne, edukacyjne oraz na cele wystawiennicze. W tych przypadkach obiekty te zachowały swój pierwotny wygląd, ale zmienione zostało – stosownie do ich no-wych funkcji – rozplanowanie pomieszczeń. W obrębie samego rynku, w pierzei wschodniej, repliki trzech zabytkowych budynków zostaną przeznaczone na pokoje gościnne.

Roboty budowlane, rekonstrukcyjne i instalacyjne przebiegały zgodnie z ustalonym harmo-nogramem, który przewidywał zakończenie prac w ciągu zaledwie półtora roku! W związku z tak krótkim terminem realizacji tego największego w dziejach Muzeum przestrzennego za-mierzenia inwestycyjnego, prace budowlano-konserwatorskie prowadzone były w systemie ciągłym, bez względu na warunki pogodowe. Niejednokrotnie stanowiło to istotne utrudnie-nia, ale doświadczenie, sprawność, profesjonalizm i niezwykła operatywność ekip wykonaw-czych sprawiła, że realizowany projekt został ukończony terminowo. Szczególnego podkre-ślenia wymaga niezwykła fachowość cieśli i kamieniarzy oraz ich wzorowa wręcz współpraca z pracownikami merytorycznymi Muzeum, co przełożyło się na jak najwierniejszą rekon-strukcję wzniesionych budynków. Ekipy budowlane korzystały na bieżąco z bogatego zesta-wu archiwalnej dokumentacji fotograficznej oraz inwentaryzacyjnej, niezwykle pomocnego przy rozstrzyganiu wielu szczegółowych kwestii konstrukcyjnych. Szczególną uwagę zwra-cano na końcową obróbkę belek zrębu wykonywaną ręcznie przy użyciu toporów oraz na ich zróżnicowanie metryczne (zróżnicowanie to miało przede wszystkim na celu uniknięcie pew-nych schematów i sztuczności wynikających z jednakowego kształtu i jednakowej szerokości belek zrębowych).
Nie należy zapominać, że to właśnie w Sanoku, dokładnie przed 50. laty, narodziła się „pio-nierska” koncepcja i opracowane zostały stosowne wytyczne do odtworzenia galicyjskiego miasteczka. O ważności i doniosłości całego przedsięwzięcia niech świadczy również fakt, że do dnia dzisiejszego nie zachował się właściwie żaden kompletny XIX-wieczny układ mało-miasteczkowy na terenie Polski południowo-wschodniej. Tym bardziej więc, stworzenie re-pliki „tętniącego życiem” ponad 100-letniego rynku wydaje się w pełni uzasadnione, tak pod względem historycznym, jak i konserwatorskim. Powierzchnia ekspozycyjna skansenu wzro-śnie o blisko 2 hektary, a otaczający miasteczko obszar zostanie odpowiednio zagospodaro-wany. Utworzono tu nowe tereny rekreacyjne oraz dojścia, drogi i podjazdy do poszczegól-nych obiektów, przystosowanych także dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Zorganizowa-nych zostanie 20 ekspozycji stałych, przy czym w budynku wystawienniczym będą urządzane również wystawy czasowe, a w obrębie samego rynku – plenerowe imprezy kulturalne (jar-marki, koncerty, festiwale). Przewiduje się, że w wyniku zrealizowania projektu, przy jedno-czesnym wydłużeniu sezonu turystycznego – miasteczko będzie udostępnione przez okres całego roku – liczba zwiedzających Muzeum przekroczy poziom 100 000. Można śmiało za-łożyć, że realizacja przedmiotowego projektu przyczyni się z jednej strony do znaczącego wzbogacenia oferty turystycznej i kulturalnej nie tylko Sanoka, ale i całego regionu, z drugiej zaś, do utrwalenia i szerokiego upowszechnienia wielokulturowego dziedzictwa mieszkańców karpackiego pogranicza. „Galicyjski rynek” znakomicie wyjdzie naprzeciw coraz to nowym oczekiwaniom turystów, którzy chcą aktywnie uczestniczyć w poznawaniu swoich korzeni. Sanocki Park Etnograficzny ma ogromną szansę stać się pierwszym w Polsce muzeum na wolnym powietrzu promującym w ten nowatorski sposób obraz tradycji małomiasteczkowej.

Projekt „Galicyjski rynek – budowa sektora miejskiego w Parku Etnograficznym w Sanoku” był realizowany w ramach Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”, priorytet XI „Kultura i Dziedzictwo Kulturowe”, działanie 11.2 „Rozwój oraz poprawa stanu infra-struktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym”. Uroczyste podpisanie umowy z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego na realizację zadania nastąpiło 12 sierpnia 2009 roku. Ogólna wartość projektu wynosiła 20.875.850 zł, przy czym dofinansowanie unijne wyniosło 11.851.818 zł. Zadanie to było ujęte w Wieloletnim Programie Inwestycyjnym Województwa Podkarpackiego na kwotę 6.262.755 zł, a wkład własny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku zamknął się kwotą 2.761.277 zł. Prace budowlane rozpoczęto w grudniu 2009 roku, a zakończono 30 czerwca 2011 roku, zgodnie z opracowanym harmonogramem. Ich wykonaw-cą było Konsorcjum Przedsiębiorstwo Kamieniarskie „WOLSKI” Kazimierz Wolski z Klusz-kowiec (lider), Firma Budowlana Paczka Józef z Nowego Targu (partner) oraz Krośnieńskie Przedsiębiorstwo Budowlane (podwykonawca).

Obecnie trwają prace we wnętrzach obiektów – po ich wyposażeniu w stosowne zabytkowe sprzęty i urządzenia nastąpi uroczyste otwarcie „Galicyjskiego Rynku” w dniu 16 września 2011 roku.

Jerzy Ginalski

zobacz również

    brak informacji