W 1 połowie X wieku na ograniczonym terytorium Wielkopolski w głębi ziem, należących do Słowian zachodnich, narodziło się pod władzą pierwszej historycznej dynastii piastowskiej państwo, zwane w końcu X wieku „państwem gnieźnieńskim” a po roku 1000 – państwem polskim („POLONIA”). Do obszaru wyjściowego czyli ziemi gnieźnieńskiej w Wielkopolsce, stanowiącej rdzeń swojego państwa, Piastowie przyłączali kolejne ziemie związane etnicznie z ludnością polską – Mazowsze, Pomorze, Śląsk i Małopolskę, ustalając na przełomie X i XI wieku kształt terytorialny państwa polskiego, zbliżony do obecnego.
Wraz z przyjęciem chrztu w 966 roku państwo polskie weszło do rodziny krajów chrześcijańskiej Europy, współtworząc wspólne dziedzictwo kultury zachodniej (łacińskiej). Zjazd polityczny i kościelny, zwany Zjazdem Gnieźnieńskim, który odbył się u grobu św. Wojciecha w Gnieźnie w roku 1000, uświetniony osobą cesarza Ottona III i Bolesława Chrobrego, przypieczętował europejski wymiar naszego państwa.
Fenomen początków Polski i ogromnego dynamizmu jej rozwoju w pierwszych wiekach swego istnienia budzi od dawna ogromne zainteresowanie uczonych i licznych osób. Wychodząc naprzeciw potrzebie przedstawiania korzeni naszego państwa Muzeum Początków Państwa Polskiego przygotowuje wystawę czasową „Polska około 1000 roku”, poświęconą pierwszym etapom istnienia państwa Piastów, skupiając się na prezentacji przede wszystkim zabytków archeologicznych. Terytorialnie ekspozycja obejmować będzie całość ziem, wchodzących w obręb dzisiejszej Polski. Liczny zestaw eksponatów pochodzić będzie z kilkudziesięciu instytucji muzealnych, kolekcji uniwersyteckich oraz instytutów Polskiej Akademii Nauk.
Merytorycznie wystawa zostanie podzielona na cztery zasadnicze części, które razem tworzyć będą panoramiczny obraz Polski w pierwszych wiekach naszej państwowości. W jednym
z nich zostaną pokazane elementy kultur różnych ludów, otaczających włości Piastów
i współtworzących zarazem etniczny i kulturowy obraz ich państwa. Kolejny dział wystawy poświęcony będzie zagadnieniom gospodarki i wytwórczości a także życia codziennego mieszkańców. Zadaniem jego będzie zaprezentowanie podstaw egzystencji ówczesnych ludzi, zamieszkujących ziemie polskie, ich umiejętności oraz warunki mieszkaniowe.
Osobne miejsce na wystawie będzie mieć zagadnienie władzy, dynastii oraz jej podstaw
i symboli. Będzie można tutaj zobaczyć przykłady symboli władzy, wyrobów luksusowych, przedmiotów zbytku oraz ówczesnych gier elit społecznych. Nie zabraknie także problematyki drużyny książęcej i uzbrojenia, zapewniających ekspansję państwa i zarazem bezpieczeństwo.
Wreszcie w osobnej części ekspozycji znajdziemy zestaw zabytków, dokumentujących początki i poziom wczesnego Kościoła polskiego, rozwijającego się pod opieką władców od momentu przyjęcia chrztu przez Mieszka I.
Szeroki wachlarz prezentowanych zagadnień, ilustrowany znacznym zestawem zabytków, pozyskanych ze zbiorów licznych instytucji w Polsce, powinien przybliżyć zagadnienie początków Polski, obraz ówczesnego życia mieszkańców na ziemiach polskich oraz dać niepowtarzalną okazję bezpośredniej kontemplacji zabytków z epoki, zgromadzonych
w jednej sali wystawowej.
Sama sala ekspozycyjna, która przeszła niedawno znaczącą modernizację, charakteryzuje się wyjątkowymi walorami przestrzennymi i estetycznymi, co powinno zapewnić wielorakość wrażeń u naszych zwiedzających.
