zaloguj się
Dostępność

Studenci w opozycji. Jak powstawało Niezależne Zrzeszenie Studentów?

16:33, 19.05.2009

 
 

Podziel się:   Więcej

W Warszawie podczas Zjazdu Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich dochodzi do ustalenia nazwy nowej organizacji – Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Wybrani zostają członkowie Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego, powstaje statut, zaś siedzibą NZS zostaje Warszawa. W październiku NZS składa w sądzie wniosek o rejestrację związku.

W wyniku odmowy poszczególne uczelnie w Polsce zaczynają organizować akcje „solidarnego czekania”. Strajk organizują studenci Uniwersytetu Warszawskiego, jednak dopiero styczniowe protesty studentów Uniwersytetu Łódzkiego, którzy inicjują najdłuższy strajk okupacyjny w Europie, doprowadzają do legalizacji i rejestracji NZS. 6 stycznia 1981 roku Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego rozpoczyna „solidarne czekanie”, które było niejako uwerturą do strajku. „Solidarne czekanie” objęło również inne wydziały, których studenci rozpoczęli okupowanie budynków uczelni i nieopuszczali ich po zakończonych zajęciach, w oczekiwaniu na spotkanie z rektorem uczelni.

Ponieważ rozmowa z rektorem UŁ nie przynosi oczekiwanych skutków, do Łodzi 21 stycznia przybywa wiceminister Stanisław Czajka wraz z innymi przedstawicielami Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. W wyniku fiaska rozmów między stroną rządową a protestującymi studentami, 21 stycznia rozpoczynają oni strajk okupacyjny. Do studentów Uniwersytetu Łódzkiego dołączają kolejno Politechnika Łódzka, Akademia Medyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych. Strajkujących wspiera Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna. Łącznie do strajku przystępuje ok. 10 tysięcy studentów.

Główne postulaty, jakie wysuwają studenci podczas protestu, to przede wszystkim możliwość legalnego zrzeszania się – legalizacji NZS oraz m.in.: zniesienia cenzury, udziału studentów w ciałach kolegialnych uczelni, możliwości wyjazdu za granicę, obowiązkowego nauczania historii i filozofii, zniesienia obowiązku nauki rosyjskiego. Obok postulatów bezpośrednio związanych ze szkolnictwem wyższym i samym NZS-em, które w sposób oczywisty stanowiły priorytet środowisk studenckich, protestujący wysunęli także żądanie ukarania winnych brutalnego stłumienia górniczych protestów z 1970 roku a także uwolnienia więźniów politycznych.
 
 
 
...
 

29 stycznia do Łodzi przybywa Komisja Międzyresortowa pod przewodnictwem Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, prof. dr hab. Janusza Górskiego. Tego dnia również specjalne oświadczenie, mające na celu wsparcie protestujących studentów, wydaje NSZZ „Solidarność”. W wyniku negocjacji między stronami udaje się osiągnąć tzw. Porozumienie Łódzkie, gwarantujące uczelniom wyższym niezależność. Dzień przed jego podpisaniem, czyli 17 lutego 1980 roku, władza uznaje istnienie NZS – u i zezwala na rejestrację związku. Co więcej, w statucie organizacji nie pojawia się wzmianka o „przewodniej roli PZPR”, co było wyjątkowym wówczas sukcesem.

Pierwszym przewodniczącym NZS zostaje Jarosław Guzy, który przewodniczy związkowi aż do momentu jego delegalizacji w stanie wojennym w styczniu 1982 roku. Duszpasterzem związku w marcu 1981 roku zostaje ks. Józef Maj. Sam strajk łódzki uznany zostaje w kalendarium MSW za jedną z dziesięciu przesłanek do wprowadzenia stanu wojennego.

W maju 1981 do NZS-u należy już 80 tysięcy członków. NZS aktywnie wspiera i koordynuje kolejne akcje protestacyjne, będąc głosem polskich studentów. W listopadzie 1981 r. powołany zostaje Akademicki Komitet Strajkowy, powstały z Ogólnopolskiego Komitetu Protestacyjnego Środowisk Naukowych. Koordynować ma on ogólnopolski bezterminowy strajk od 24 listopada. Głównymi jego postulatami są żądania przekazania do Sejmu projektu ustawy o szkolnictwie wyższym w wersji z 11 czerwca 1981 oraz odwołanie prof. Michała Hebdy ze stanowiska rektora Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu. Strajki trwają na kilkudziesięciu uczelniach, m.in.: w Białymstoku, protest rozpoczynają także studenci Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa przeciw narzuceniu ustawy o szkolnictwie wyższym wojskowym oznaczającej podporządkowanie szkoły MSW. Ten strajk zostaje brutalnie spacyfikowany przez ZOMO 2 grudnia 1981.

13 grudnia 1981 r. w Polsce wprowadzony zostaje stan wojenny, zaś 5 stycznia władze rozwiązują NZS.


Zobacz propagandowy komentarz do strajków studenckich w Łodzi


Jego działacze angażują się w działalność opozycyjną, jawnie zaś znów działają dopiero od 1986 roku. 17 lutego 1988 roku reaktywuje się NZS na Uniwersytecie Łódzkim.

W roku 1989 NZS nie ma swoich przedstawicieli podczas rozmów przy Okrągłym Stole. W związku z tym nie podpisuje jego ustaleń końcowych. W maju 1989 sąd ponownie odrzuca wniosek o rejestrację związku, co wznieca niezadowolenie wśród studentów. Zorganizowaną przez nich manifestację rozpędza milicja, na Uniwersytecie Warszawskim rozpoczyna się strajk okupacyjny.


Zobacz protest w sprawie legalizacji NZS w Krakowie w Dzienniku Telewizyjnym z 17 lutego 1989 r.

Krakowskie burdy w trakcie obrad Okrągłego Stołu? - relacja Dziennika Telewizyjnego z lutego 1989 r.