Zajęcie się przez Zbigniewa Safjana pisarstwem i scenariuszopisarstwem poprzedziła służba wojskowa i działalność polityczna, nie pozbawione akcentów kontrowersyjnych i spornych. Dzięki tej działalności zdobył rozległą wiedzę, która ułatwiła mu zachowanie autentyzmu i realizmu zdarzeń ukazywanych w powieściach i scenariuszach.
Jego pierwszym zekranizowanym utworem było „Potem nastąpi cisza” (1965), podejmujący problem dramatycznych procesów politycznych u schyłku II wojny światowej pokazanych na przykładzie II Armii WP. W 1979 roku Jerzy Hoffman zrealizował według jego scenariusza film i serial „Do krwi ostatniej”, panoramę losów polskich w ZSRR w czasie II wojny światowej oraz historię dwóch utworzonych tam, przeciwstawnych politycznie formacji wojskowych: proradzieckiej I Armii Wojska Polskiego oraz niepodległościowego i prolondyńskiego II Korpusu Polskiego. Safjana fascynowała też dawna historia Polski, w tym zagadnienia umacniania polskiej państwowości. Poświęcił scenariusz XVI-wiecznemu konfliktowi między władzą państwową reprezentowaną przez króla Stefana Batorego i kanclerza Jana Zamoyskiego, a samowolą magnacką uosabianą przez Samuela Zborowskiego. W oparciu o ten materiał Ryszard Ber zrealizował film „Żelazną ręką” (1988) oraz serial „Kanclerz” (1989).
Safjan był współtwórcą popularnego w latach siedemdziesiątych serialu TVP „Najważniejszy dzień życia”, za który otrzymał kilka prestiżowych wtedy nagród. Był też autorem scenariuszy do części odcinków seriali TVP, „Dziewczyna z Mazur” (1990) i „Sukces” (2000). Jako prozaika interesowały go mechanizmy sprawowania władzy i psychiki polityków. Jako człowiek osobiście związany ze strukturami władzy PRL, celnie i krytycznie sportretował je w powieści „Ulica Świętokrzyska” (1980).
Był autorem jednej z najlepszych powieści politycznych w literaturze polskiej, „Pola niczyjego” (1976). Jej akcja rozgrywa się w II Rzeczypospolitej i jest osnuta wokół procesu rozkładu obozu piłsudczykowskiego, legionowego oraz losów bliskiego współpracownika Piłsudskiego, Walerego Sławka, ukrytego w powieści pod nazwiskiem Wacława Jana. Safjan pokazał w niej proces wewnętrznego skłócania się, dzielenia i korumpowania obozu politycznego, który rozpoczynał swoją działalność jako idealistyczna, solidarna formacja patriotyczna. W „Polu niczyim” upatrywano uniwersalnego obrazu mechanizmów rządzących polityką w ogóle. W 1988 zrealizowano według tej powieści trzyodcinkowe widowisko z Zygmuntem Hubnerem w roli głównej.
Jako pisarz i scenarzysta, Zbigniew Safjan odznaczał się wybitnymi walorami warsztatowymi: umiejętnością doboru pasjonujących tematów, celnym wyczuciem tempa akcji, umiejętnością tworzenia sugestywnych, wartkich, emocjonujących fabuł oraz barwnych postaci bohaterów.
Krzysztof Lubczyński
